KAZAKLAR TÜRKİYE'YE NASIL GELDİ?
#1877
- Çin İmparatorluğu 1877’de Kaşgar’ı işgal etti ve Doğu Türkistan ülkesini sömürge haline getirdi.
- Çinliler, yeni işgal edilen bu ülke için, Çince belgelerde kullanılmak üzere, 1884’te “Xinjiang” (yeni sınır / xin: yeni – jiang: sınır) adını kullanmaya başladı.
#1912
- Çin İmparatorluğu 1912 yılında yıkıldı. Şimdiki Çin Halk Cumhuriyeti 1949’da kurulana kadar Çin’de siyasi bir karmaşa ve anarşi hakim oldu.
- Bu anarşi yıllarına Harp Beyleri Dönemi (Çince: Junfa shidai – İngilizce: Warlords Era) adı verilir.
- Karmaşa ve terör yıllarında Doğu Türkistan’da büyük zulümler görüldü. Bölgede yaşayan Türklerin toprakları, hayvanları ve malları ellerinden alındı.
- Türkçe eğitim ve konuşma kısıtlandı. İslami bilimlerin öğretilmesi ve dini ibadetler yasaklandı.
- Müslüman Türkler için Doğu Türkistan’da yaşamak çok zor hale geldi. Halk bu zulümlere itiraz etti, Çin askerleriyle savaştı. Ancak askeri bir başarı elde etmek mümkün olmadı.
- Bunun üzerine Kazaklar gruplar halinde göç etti.
#1935
- İlk göç kafilesi Aduvbay Bayğazanulı liderliğinde Barköl’den Gansu’ya gitti (1935)
- Bu göçte yaklaşık 225 aile vardı.
- Daha sonra Elishan Batur liderliğinde ikinci göç yine Barköl’den Gansu’ya gitti (1936). Bu göçte de yaklaşık 290 aile vardı.
- Çin askerleri bu sefer göç eden Kazakları durdurmak istedi, yol boyunca çatışmalar yaşandı. Kafile nihayetinde daha önce gelen Aduvbay göçüyle Gansu’da buluştu.
- Elishan Batur göçü Gansu’da iyi karşılandı. Dunganlar, savaşarak çok zor şartlarda Gansu’ya sığınan Kazaklara misafirperverlik gösterdi.
#1937
- Bunun üzerine bir başka kafile Zayif Teyci başkanlığında 312 aile Barköl’den Gansu’ya göç etti (1936).
- Doğu Türkistan, Altay bölgesinde kalan Kazaklar Nur Ali Bey’in evinde büyük bir toplantı yaptı (1937)
- Toplantı sonucunda geri kalan Kazakların büyük çoğunluğu göç kararı aldı.
#1938
- Bu Kazak göçü de Kumul/Barköl bölgesinden Gansu’ya geldi (1938)
- Kazaklar, Gansu’da bir yıl kadar kaldı
- Ancak Çinlilerin baskıları burada da kendini gösterdi
- Bunun üzerine Elishan Batur Gansu’dan Tibet üzerinden Hindistan’a göç başlattı
#1940
- Yolda Elishan Batur Çinliler tarafından tutuklandı. Kazaklar bir baskınla Elishan Batur’u kurtardı.
- Bu olaydan sonra Kazakların Gansu’da kalması imkansız hale geldi. Kalan Kazaklar da Zayif Teyci liderliğinde Tibet ve Hindistan’a doğru göç başlattı (1940)
#1941
- Bu göç bir hayli zorlu şartlarda gerçekleşti. Dünyanın en yüksek dağlarında, hiç bir araç ve techizat olmadan, binlerce kilometre yolu yürüyerek katetmek çok zor oldu. Yüzlerce Kazak yolda hayatını kaybetti.
- En nihayetinde Kazaklar Hindistan’a ulaştı (1941)
#1944
- Bu arada memlekette Altay, İli ve Tarbagatay bölgelerinde büyük bir isyan hareketi başladı.
- Çinlilere karşı başkaldırının lideri Osman Batur idi.
- Osman Batur bu bölgelerin kontrolünü ele geçirdi. Doğu Türkistan Cumhuriyeti kuruldu (1944). Ancak bu devlet kısa süreli oldu, Çin baskısı sonucu 1949’da dağıldı.
#1949
- Memlekette kalan Kazaklardan bir grup Alibek Hakim bir diğer grup Osman Batur, Delilhan Canaltay, Canımhan Hacı ve Nurgocay Batur liderliğinde Hindistan’a göç kararı aldı (1949)
- Alibek Hakim grubu önce Gansu’ya giderek Hüseyin Teyci grubuyla buluştu (1950)
#1951
- Memlekette kalan Osman Batur Çinlilere karşı bağımsızlık mücadelesini sürdürdü ancak 1951 yılında bir çatışma sonrası idam edilerek şehit oldu.
- Alibek Hakim kafilesi Gansu’da yola çıkıp zorlu bir yolculu sonunda Hindistan’a ulaşt (1951)
- Kazaklar 1941-1952 yılları arasında Hindistan ve Pakistan’da kaldı.
- Önce Hindistan’a ulaşan Kazaklar 1947’de Pakistan’ın kurulmasıyla birlikte Müslümanların çoğunlukta olduğu Pakistan’a geçti
#1952
- Burada kendilerine tamamen yabancı bir coğrafya, iklim, dil ve kültür içinde yaşamaya çalışan Kazaklar, Türklerin yurdu olan Türkiye’ye göç için başvurdu
- Kazaklar 1952-1954 arasında gruplar halinde Türkiye’ye geldi.
#1952-1954
- Kazaklar, önce Zeytinburnu, Tuzla ve Sirkeci’deki misafirhanelere yerleştirildiler.
- Daha sonra Manisa Salihli, Kayseri Develi, Niğde Altayköy, Nevşehir Aksaray ve Konya İsmil gibi Anadolu’nun değişik bölgelerinde yaşamaya başladılar.